Wetenschappelijk verhaal
Is migraine een kanalopathie?
Door Joost Haan
Ons zenuwstelsel bestaat uit een georganiseerde wirwar van zenuwbanen die prikkels geleiden tussen verschillend structuren in het lichaam. Motorische zenuwbanen geleiden prikkels naar b.v. de ledematen om ze aan te sturen en sensorische zenuwbanen geleiden prikkels van b.v. zintuigen naar de hersenen om waarnemingen te doen. Zenuwcellen functioneren onder andere door het opbouwen van een membraanpotentiaal over de celwand. Kleine kanaaltjes in de celwanden zorgen er voor dat ionen van buiten naar binnen en binnen naar buiten worden gepompt. Bij diverse aandoeningen van het zenuwstelsel is er sprake van een verstoring van de functie van deze kanaaltjes. Dergelijke aandoeningen worden ook wel een kanalopathie genoemd (dwz ‘het kanaal is ziek’). Het lijkt er steeds meer op dat migraine ook een kanalopathie is.
Familiaire hemiplegische migraine (FHM) is een zeldzame migrainevariant waarbij de migraineaanvallen door een voorbijgaande halfzijdige verlamming worden voorafgegaan of daarmee gepaard gaan. We weten dat het voorkomen van deze ziekte sterk erfelijk bepaald is.
Bij DNA-onderzoek bij families met FHM zijn mutaties gevonden in drie genen:
- Een gen op chromosoom 19 codeert voor een onderdeel van de calcium-kanalen in neuronmembranen,
- Een ander gen, op chromosoom 1, codeert voor een natrium-kalium pomp,
- Een gen op chromosoom 2 codeert voor een natrium-pomp.
Het gen op chromosoom 19 bevat ook fouten bij een paar andere aandoeningen: bij episodische ataxie (een zeldzame aandoening met aanvallen van evenwichtsstoornissen); en bij één van de spinocerebellaire ataxieën . Wat er precies mis gaat met de calciumkananalen is onbekend.
Ook bij enkele andere zogenaamde aanvalsgewijze aandoeningen van het zenuwstelsel (paroxysmale stoornissen) zijn afwijkingen gevonden in genen die coderen voor onderdelen van ion-kanalen. Voorbeelden hiervan zijn goedaardige neonatale koortsstuipen en een andere zeldzame vorm van epilepsie.
De bevindingen bij FHM hebben tot de gedachte geleid dat ook gewone migraine berust op een 'kanaal-stoornis'. Mogelijk is die stoornis genetisch bepaald, er is immers een sterke familiaire component bij gewone migraine. Bij familieleden van patiënten met migraine met aura komt migraine 4 x vaker voor dan verwacht, bij migraine zonder aura 2 keer vaker. Ook uit tweelingenonderzoek komt een erfelijke component naar voren. Onderzoek naar afwijkingen in het gen op chromosoom 19 bij families met gewone migraine heeft echter nog geen afwijkingen aan het licht gebracht. De rol van het gen op chromosoom 1 is nog niet voldoende onderzocht.
Voor elk van de hier genoemde aandoeningen geldt, net als voor migraine, dat de paroxysmale stoornissen (epileptische insulten, ataxie) uitgelokt kunnen worden door uitwendige factoren zoals koorts, weersveranderingen, spanningen en hormoonschommelingen. Mogelijk wordt deze bevinding verklaard door een verlaagde ‘prikkeldrempel’ in bepaalde groepen neuronen door de stoornis in een van de ion-kanalen. |
