Wetenschappelijk verhaal

Sekshoofdpiijn

Door T.J. Tacke, neuroloog
Hoofdpijncentrum Twente te Hengelo

Hoofdpijn tijdens of direct na seksuele gemeenschap of masturbatie is meestal onschuldig, maar kan soms passen bij een ernstige hersenziekte.
Men moet bedacht zijn op een ernstige aandoening, indien de hoofdpijn acuut begint en direct zeer heftig is, terwijl er dan soms ook verschijnselen zijn zoals misselijkheid met braken, verlaagd bewustzijn of neurologische uitvalsverschijnselen. Deze zeer heftige hoofdpijn zou dan kunnen passen bij een gebarsten slagader in het spinnenwebvlies, dat de hersenen omhult (een zogenaamde subarachnoïdeale bloeding). Als de hoofdpijn dus plotseling ontstaat tijdens de seksuele activiteit, direct zeer heftig is en soms gepaard gaat met bovengenoemde verschijnselen, is het zinvol onmiddellijk de huisarts te waarschuwen, die vrijwel altijd de patiënt direct naar de neuroloog op de afdeling Spoedeisende Hulp van het ziekenhuis zal verwijzen. De neuroloog laat dan een CT-scan maken van de hersenen, waarop meestal de bloeduitstorting zichtbaar is. Als de CT-scan geen bloeding laat zien, is het soms nodig een ruggenprik te ondergaan om het hersenvocht na te kijken op bloedpigmenten. Om erger worden te voorkomen kan de patiënt dan meestal naar een neurochirurg of een interventieradioloog worden verwezen om het aneurysma met een ingreep uit te schakelen, zodat het niet opnieuw kan gaan bloeden met dan meestal een fatale afloop. In zeldzame gevallen heeft hoofdpijn, die ontstaat bij seksuele activiteit, en zeker als al eerder vergelijkbare hoofdpijn optrad bij andere drukverhogende momenten zoals hoesten, niezen, persen,  drukken, of lachen een relatie met een anatomische afwijking ter hoogte van de kleine hersenen en het achterhoofdgat (hetgeen een Arnold-Chiari malformatie wordt genoemd). Om deze afwijking te zien is het nodig een MRI-scan van de hersenen te laten maken. Een neurochirurgische operatie kan dan vaak uitkomst bieden.
Meestal heeft hoofdpijn die tijdens seksuele activiteit ontstaat, een goedaardige achtergrond. De International Headache Society heeft dit type hoofdpijn in de meest recente classificatie ingedeeld in de groep van de inspanningshoofdpijnen. Binnen de groep goedaardige sekshoofdpijnen worden drie typen onderscheiden:

1. bij het eerste type ontstaat de pijn geleidelijk tijdens de seksuele activiteit en is meestal te lokaliseren bij het achterhoofd of de nek. De pijn is meestal drukkend of strak van karakter en is vergelijkbaar met spanningshoofdpijn. De pijn zakt vaak af bij het aannemen van een andere houding of het even stoppen van de activiteit en dan kortdurend uitrusten.
2. bij het tweede type ontstaat de pijn vlak voor, tijdens of vlak na het orgasme en is meestal heftig kloppend of explosief van karakter, en kan kort aanhouden, maar soms wel een paar uur duren. Dit type wordt mogelijk veroorzaakt door het stijgen van de bloeddruk tijdens de seksuele activiteit, en lijkt ook wel wat op migraine, maar dan meestal zonder misselijkheid of braken. Deze pijn zakt vaak snel af na het innemen van 500 tot 1000 milligram paracetamol of ibuprofen.  Als deze middelen onvoldoende effectief zijn, kan 100 milligram indometacine worden geprobeerd.
3. bij het derde type ontstaat de pijn na de seksuele activiteit, als de patiënt opstaat. Dit type is eigenlijk erg zeldzaam en wordt mogelijk veroorzaakt doordat de druk van het hersenvocht te laag wordt tijdens de seksuele activiteit, waardoor hoofdpijn ontstaat, die vergelijkbaar is met de hoofdpijn, die kan ontstaan na een ruggenprik. De pijn zakt meestal geleidelijk af in een paar uur tijd, vooral als de patiënt een tijdje blijft liggen.

Goedaardige sekshoofdpijn komt voor bij zowel mannen als vrouwen, waarbij mannen het iets vaker kunnen hebben dan vrouwen.
Het tweede type is het meest beangstigend, omdat het niet altijd goed is te onderscheiden van hoofdpijn ten gevolge van een ernstige hersenaandoening. Als een ernstige afwijking is uitgesloten, is het mogelijk met een aantal medicijnen te trachten deze hoofdpijn te voorkomen, vooral als het frequent optreedt. Een uur tot een half uur voor de seksuele activiteit kan een geneesmiddel worden genomen. Een aantal middelen kan helpen. Welk middel het meest effectief is, is vaak per patiënt verschillend. Verapamil, domperidon, indometacine en propranolol worden het meest toegepast, meestal in relatief lage doseringen.
Goedaardige sekshoofdpijn treedt meestal op in de leeftijd tussen de 40 en 50 jaar en verdwijnt gelukkig na een tijdje weer spontaan.