Wetenschappelijk verhaal

Plots ontstane (peracute) hoofdpijn

Freek Verheul, neuroloog
Groene Hart Ziekenhuis, Gouda

Met peracute hoofdpijn wordt plots ontstane hoofdpijn bedoeld. De hoofdpijn komt als een donderslag bij heldere hemel.
Er zijn verschillende aandoeningen die dit soort hoofdpijn kunnen veroorzaken.
Een ernstige oorzaak van de plots ontstane hoofdpijn is een subarachnoïdale bloeding. Minder ernstige maar wel hinderlijke vormen zijn plots ontstane hoofdpijn bij inspanning, bij een orgasme of na hoesten.

Subarachnoidale bloeding
Een subarachnoïdale bloeding kan optreden ten gevolge van een gebarsten aneurysma. Een aneurysma is een uitstulping van een bloedvat met een zwakke wand die daardoor gemakkelijk kan barsten.


Een subarachnoïdale bloeding is een ernstige aandoening:1/3 van de patiënten overlijdt voordat ze het ziekenhuis kunnen bereiken, 1/3 van de patiënten overlijdt in het ziekenhuis en 1/3 overleeft de aandoening.

Bij een verdenking op een subarachnoïdale bloeding zal er snel nader onderzoek verricht worden. Allereerst een CT-scan van de hersenen. In meer dan 95% is hier de bloeding op te zien.
 

Complicaties die kunnen optreden zijn ten eerste het optreden van een nieuwe bloeding Ten tweede spasmen, het dichtknijpen van bloedvaten, waardoor overig hersenweefsel te weinig bloed krijgt, waardoor zelfs infarcten kunnen ontstaan. Ten derde een afvloedbelemmering van het hersenvocht waardoor er een hydrocephalus (vergroting van de hersenkamers) ontstaat.

Afhankelijk van waar het aneurysma zich bevindt en wat de precieze vorm is kan besloten worden het aneurysma te opereren waarbij er dan een clip op de hals van het aneurysma geplaatst wordt. Het moment van operatie is afhankelijk van de toestand van de patiënt en het eventuele risico op een spasme.

Een andere mogelijkheid is het plaatsen van zogenaamde coils, een soort draadjes van platinum in het aneurysma. Dit laatste geschiedt via een catheterisatie vanuit de lies waarbij deze coils via de bloedbaan in het aneurysma geplaatst worden.

Goedaardige vormen van plots ontstane hoofdpijn.

Gelukkig zijn er ook andere oorzaken van plots ontstane hoofdpijn dan een subarachnoïdale bloeding. Als er een dergelijke “onschuldige” vorm van plots ontstane hoofdpijn ontstaat zal, als dit voor het eerst voorkomt, vaak toch nader onderzoek noodzakelijk zijn om een subarachnoïdale bloeding uit te sluiten. De oorzaken van deze plots ontstane hoofdpijn is meestal niet bekend. Vaak is er een verband met migraine. Opvallend is de meestal goede werking van een oude pijnstiller: indometacine.

Stekende hoofdpijn (stabbing headaches)
Kortdurende (meestal minder dan 3 seconden) heftige steken in het hoofd, bijna altijd bij het voorhoofd boven het oog. Dit kan een tot meerdere keren per dag optreden. De oorzaak is onduidelijk. Vaak hebben deze mensen ook migraine (40%) of Cluster hoofdpijn (30%).
Soms helpt indometacine.

Hoest hoofdpijn.
Hoofdpijn die ontstaat na hoesten of uitrekken. Meestal is deze hoofdpijn in het gehele hoofd. De duur van de hoofdpijn is enkele seconden tot een ½ uur.
In een aantal gevallen van hoest hoofdpijn is er sprake van een te groot achterhoofdsgat van de schedel waar de kleine hersenen in kunnen uitpuilen (Arnold-Chiari malformatie type 1)

Inspannings hoofdpijn
Hoofdpijn die plots ontstaat na inspanning. Een bekende vorm hiervan is de gewichtheffershoofdpijn die ontstaat als iemand een zware halter tilt. Deze hoofdpijn kan bij allerlei vormen van inspanning ontstaan en duurt 5 minuten tot 48 uur.

Hoofdpijn optredend bij seksuele activiteit
Deze hoofdpijn ontstaat als een drukkende hoofdpijn bij seksuele opwinding en wordt  erger bij het orgasme. Een andere vorm ontstaat plotseling tijden het orgasme.De duur van de hoofdpijn bedraagt 1 minuut tot 3 uur.

Slaaphoofdpijn (hypnic headache)
Drukkende hoofdpijn die ontstaat tijdens slaap en de patiënt wakker maakt. De aanval treedt meerdere keren per maand op, ontstaat meestal bij leeftijd ouder dan 50 jaar en duurt 15 minuten tot 3 uur na wakker worden.

Donderslag hoofdpijn (thunderclap headache)
Plots ontstane zeer heftige hoofdpijn zoals optredend bij een subarachnoïdale bloeding. Ontstaat plots binnen 1 minuut en duurt 1 uur tot 10 dagen. Daar het verschijnsel niet goed te onderscheiden is van een subarachnoïdale bloeding is nader onderzoek bij een eerste optreden van deze hoofdpijn vrijwel altijd noodzakelijk.